Сучасні патогенетичні аспекти втрати слуху при COVID: огляд літератури

За прогнозами Всесвітньої організації охорони здоров’я до 2050 року до 10 % населення планети потребуватимуть реабілітації для розв’язання проблеми інвалідизуючої втрати слуху. Метою цієї статті було з’ясувати основні механізми зниження слуху, пов’язаного з інфікуванням Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2. Під час дослідження були опрацьовані сучасні англомовні наукові публікації переважно з високим індексом цитування через фахові платформи MEDLINE/PubMed та Index Medicus. Всього було обрано 48 джерел. Було проаналізовано статті присвячені розвитку кондуктивної або сенсоневральної приглухуватості, яка виникла безпосередньо внаслідок вірусного захворювання, або пов’язана з процесами, які його супроводжують (лікування, супутня патологія, вакцинація тощо). Встановлено, що розвиток вірусно-індукованої приглуховатості при COVID має мультифакторну природу. Гетерогенність аудіологічних змін насамперед обумовлена прямим вірусним пошкодженням клітин слухового аналізатора, які експресують мембранні рецептори ангіотензинперетворювального ферменту другого типу. Крім того, відбувається реактивація латентної вірусної інфекції, екстравазація ексудату в порожнину середнього вуха, порушення згортання крові, імуноопосередковане пошкодження клітин, місцева і генералізована запальна реакція, які впливають як на ланку звукопроведення, так і на звукосприйняття, як на одному вусі, так і на обох. Деякі випадки аудіологічних розладів можуть бути і ятрогенного походження, оскільки не виключені поствакцинальні ускладнення та ототоксичний вплив медикаментів, які використовуються у лікуванні COVID-19, що слід враховувати клініцистам на усіх рівнях медичної допомоги для ефективного менеджменту конкретного клінічного сценарію

аудіологія; кондуктивна приглухуватість; сенсоневральна приглухуватість; коронавірус; ототоксичність; вакцинація

https://doi.org/10.61751/bmbr/2.2024.66

[1] Deafness and hearing loss [Internet]. [cited 2024 Apr 30]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/deafness-and-hearing-loss

[2] Saniasiaya J. Hearing loss in SARS-CoV-2: What do we know? Ear Nose Throat J. 2021;100(Suppl 2):152S–54S. DOI: 10.1177/0145561320946902

[3] Shi X, Liu X, Sun Y. The pathogenesis of cytomegalovirus and other viruses associated with hearing loss: Recent updates. Viruses. 2023;15(6):1385. DOI: 10.3390/v15061385

[4] Kaul R, Devi S. Coronavirus – a crippling affliction to humans. Recent Pat Biotechnol. 2022;16(3):226–42. DOI: 10.2174/1872208316666220404103033  

[5] WHO Director-General's opening remarks at the media briefing – 5 May 2023 [Internet]. [cited 2024 Apr 30]. Available from: https://www.who.int/director-general/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing---5-may-2023

[6] Jeong J, Ocwieja KE, Han D, Wackym PA, Zhang Y, Brown A, et al. Direct SARS-CoV-2 infection of the human inner ear may underlie COVID-19-associated audiovestibular dysfunction. Commun Med. 2021;1:44. DOI: 10.1038/s43856-021-00044-w

[7] Sriwijitalai W, Wiwanitkit V. Hearing loss and COVID-19: A note. Am J Otolaryngol. 2020;41(3):102473. DOI: 10.1016/j.amjoto.2020.102473

[8] Ong KMC, Cruz TLG. Otologic and vestibular symptoms in COVID-19: A scoping review. World J Otorhinolaryngol Head Neck Surg. 2022;8(4):287– 96. DOI: 10.1002/wjo2.57  

[9] Chandrasekhar SS, Tsai Do BS, Schwartz SR, Bontempo LJ, Faucett EA, Finestone SA, et al. Clinical practice guideline: Sudden hearing loss (update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2019;161(Suppl 1). DOI: 10.1177/0194599819859885

[10] Wichova H, Miller ME, Derebery MJ. Otologic manifestations after COVID-19 vaccination: The House Ear Clinic experience. Otol Neurotol. 2021;42(9):e1213–e18. DOI: 10.1097/MAO.0000000000003275

[11] Formeister EJ, Chien W, Agrawal Y, Carey JP, Stewart CM, Sun DQ. Preliminary analysis of association between COVID-19 vaccination and sudden hearing loss using US Centers for Disease Control and Prevention Vaccine Adverse Events Reporting System data. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg. 2021;147(7):674–76. DOI: 10.1001/jamaoto.2021.0869  

[12] O'Mahoney LL, Routen A, Gillies C, Ekezie W, Welford A, Zhang A, et al. The prevalence and long-term health effects of Long Covid among hospitalised and non-hospitalised populations: A systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine. 2022;55:101762. DOI: 10.1016/j.eclinm.2022.101762

[13] Lin X, Sha Z, Trimpert J, Kunec D, Jiang C, Xiong Y, et al. The NSP4 T492I mutation increases SARS-CoV-2 infectivity by altering non-structural protein cleavage. Cell Host Microbe. 2023;31(7):1170–84.e7. DOI: 10.1016/j.chom.2023.06.002

[14] Massa HM, Cripps AW, Lehmann D. Otitis media: Viruses, bacteria, biofilms and vaccines. Med J Aust. 2009;191(Suppl 9):S44–S49. DOI: 10.5694/j.1326-5377.2009.tb02926.x

[15] Fidan V. New type of coronavirus induced acute otitis media in adult. Am J Otolaryngol. 2020;41(3):102487. DOI: 10.1016/j.amjoto.2020.102487

[16] Cure E, Cure MC. Comment on “Hearing loss and COVID-19: A note”. Am J Otolaryngol. 2020;41(4):102513. DOI: 10.1016/j.amjoto.2020.102513  

[17] Rubicz N, Poier-Fabian N, Paar C, Winkler-Zamani M, Hermann P, Raidl S, et al. SARS-CoV-2 in the middle ear-CovEar: A prospective pilot study. J Pers Med. 2023;13(6):905. DOI: 10.3390/jpm13060905

[18] Raad N, Ghorbani J, Mikaniki N, Haseli S, Karimi-Galougahi M. Otitis media in coronavirus disease 2019: A case series. J Laryngol Otol. 2021;135(1):10–13. DOI: 10.1017/S0022215120002741

[19] Bhatta S, Sharma S, Sharma D, Maharjan L, Bhattachan S, Sah MK, et al. Study of hearing status in COVID-19 Patients: A multicentered review. Indian J Otolaryngol Head Neck Surg. 2022;74(Suppl 2):3036–42. DOI: 10.1007/s12070-021-02710-w

[20] Liew XW, Tang ZHM, Ong YQC, See KC. Hearing loss after COVID-19 and non-COVID-19 vaccination: A systematic review. Vaccines. 2023;11:1834. DOI: 10.3390/vaccines11121834

[21] Fan Y, Gao R, Shang Y, Tian X, Zhao Y, Chen X. Presence of SARS-CoV-2 in middle ear fluid and characterization of otitis media with effusion in patients with COVID-19. Int J Infect Dis. 2023;136:44–48. DOI: 10.1016/j.ijid.2023.08.024  

[22] Han C, Wang H, Wang Y, Hang C, Wang Y, Meng X. The silent reservoir? SARS-CoV-2 detection in the middle ear effusion of patients with otitis media with effusion after omicron infection. Am J Otolaryngol. 2024;45(3):104229. DOI: 10.1016/j.amjoto.2024.104229  

[23] Fu X, Wang Z, Chen B, Sun H, Lyu J, Shao J, et al. Detection of SARS-CoV-2 virus in middle ear effusions and its association with otitis media with effusion. J Med Virol. 2024;96(3). DOI: 10.1002/jmv.29545  

[24] Liang X, Zhang B, Ding Y, Guan Y, Zhou P, Deng Y, et al. Clinical observation of otitis media secretory during COVID-19. Otol Neurotol. 2024;45(5):475–81. DOI: 10.1097/MAO.0000000000004158

[25] Fancello V, Fancello G, Hatzopoulos S, Bianchini C, Stomeo F, Pelucchi S, Ciorba A. Sensorineural hearing loss post-COVID-19 infection: An update. Audiol Res. 2022;12(3):307–15. DOI: 10.3390/audiolres12030032

[26] Mustafa MW. Audiological profile of asymptomatic COVID-19 PCR-positive cases. Am J Otolaryngol. 2020;41(3):102483. DOI: 10.1016/j.amjoto.2020.102483

[27] Chen X, Fu YY, Zhang TY. Role of viral infection in sudden hearing loss. J Int Med Res. 2019;47(7):2865–72. DOI: 10.1177/0300060519847860  

[28] Fancello V, Hatzopoulos S, Corazzi V, Bianchini C, Skarżyńska MB, Pelucchi S, et al. SARS-CoV-2 (COVID-19) and audio-vestibular disorders. Int J Immunopathol Pharmacol. 2021;35:20587384211027373. DOI: 10.1177/20587384211027373

[29] Magro CM, Mulvey J, Kubiak J, Mikhail S, Suster D, Crowson AN, et al. Severe COVID-19: A multifaceted viral vasculopathy syndrome. Ann Diagn Pathol. 2021;50:151645. DOI: 10.1016/j.anndiagpath.2020.151645

[30] Ni W, Yang X, Yang D, Bao J, Li R, Xiao Y, et al. Role of angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2) in COVID-19. Crit Care. 2020;24(1):422. DOI: 10.1186/s13054-020-03120-0

[31] Marcink TC, Kicmal T, Armbruster E, Zhang Z, Zipursky G, Golub KL, et al. Intermediates in SARS-CoV-2 spike-mediated cell entry. Sci Adv. 2022;8(33):eabo3153. DOI: 10.1126/sciadv.abo3153

[32] Uranaka T, Kashio A, Ueha R, Sato T, Bing H, Ying G, et al. Expression of ACE2, TMPRSS2, and Furin in mouse ear tissue, and the implications for SARS-CoV-2 infection. Laryngoscope. 2021;131(6):E2013–E17. DOI: 10.1002/lary.29324

[33] Young A, Ng M. Otoacoustic emissions In: StatPearls [Internet]. Treasure Island: StatPearls Publishing; 2024 [cited 2024 Apr 30]. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35593808/

[34] Salvi R, Sun W, Ding D, Chen GD, Lobarinas E, Wang J, et al. Inner hair cell loss disrupts hearing and cochlear function leading to sensory deprivation and enhanced central auditory gain. Front Neurosci. 2017;10:621. DOI: 10.3389/fnins.2016.00621

[35] Reynolds JL, Mahajan SD. SARS-CoV-2 alters blood-brain barrier integrity contributing to neuro-inflammation. J Neuroimmune Pharmacol. 2021;16(1):4–6. DOI: 10.1007/s11481-020-09975-y

[36] Butowt R, von Bartheld CS. Anosmia in COVID-19: Underlying mechanisms and assessment of an olfactory route to brain infection. Neuroscientist. 2021;27(6):582–3. DOI: 10.1177/1073858420956905

[37] Frazier KM, Hooper JE, Mostafa HH, Stewart CM. SARS-CoV-2 virus isolated from the mastoid and middle ear: Implications for COVID-19 precautions during ear surgery. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg. 2020;146(10):964–66. DOI: 10.1001/jamaoto.2020.1922

[38] Violi F, Pastori D, Cangemi R, Pignatelli P, Loffredo L. Hypercoagulation and antithrombotic treatment in coronavirus 2019: A new challenge. Thromb Haemost. 2020;120(6):949–56. DOI: 10.1055/s-0040-1710317  

[39] Knight R, Walker V, Ip S, Cooper JA, Bolton T, Keene S, et al. Association of COVID-19 with major arterial and venous thrombotic diseases: A population-wide cohort study of 48 million adults in England and Wales. Circulation. 2022;146(12):892–6. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.122.060785

[40] De Luca P, Scarpa A, Ralli M, Tassone D, Simone M, De Campora L, et al. Auditory disturbances and SARS-CoV-2 infection: Brain inflammation or cochlear affection? Systematic review and discussion of potential pathogenesis. Front Neurol. 2021;12:707207. DOI: 10.3389/fneur.2021.707207

[41] Corazzi V, Migliorelli A, Bianchini C, Pelucchi S, Ciorba A. Hearing loss and blood coagulation disorders: A review. Hematol Rep. 2023;15(3):421–31. DOI: 10.3390/hematolrep15030043

[42] Hanff TC, Mohareb AM, Giri J, Cohen JB, Chirinos JA. Thrombosis in COVID-19. Am J Hematol. 2020;95(12):1578–89. DOI: 10.1002/ajh.25982  

[43] Chern A, Famuyide AO, Moonis G, Lalwani AK. Bilateral sudden sensorineural hearing loss and intralabyrinthine hemorrhage in a patient with COVID-19. Otol Neurotol. 2021;42(1):e10–e14. DOI: 10.1097/MAO.0000000000002860

[44] Ciorba A, Corazzi V, Skarżyński PH, Skarżyńska MB, Bianchini C, Pelucchi S, Hatzopoulos S. Don't forget ototoxicity during the SARS-CoV-2 (Covid-19) pandemic!. Int J Immunopathol Pharmacol. 2020;34:2058738420941754. DOI: 10.1177/2058738420941754

[45] Touret F, de Lamballerie X. Of chloroquine and COVID-19. Antiviral Res. 2020;177:104762. DOI: 10.1016/j.antiviral.2020.104762

[46] Zoccali F, Cambria F, Colizza A, Ralli M, Greco A, de Vincentiis M, et al. Sudden sensorineural hearing loss after third dose booster of COVID-19 vaccine administration. Diagnostics (Basel). 2022;12(9):2039. DOI: 10.3390/diagnostics12092039

[47] Canales Medina M, Ramirez Gómez M. Tinnitus, sudden sensorineural hearing loss, and vestibular neuritis as complications of the Astra Zeneca COVID-19 vaccine. Cureus. 2022;14(1):e20906. DOI: 10.7759/cureus.20906

[48] Jeong J, Choi HS. Sudden sensorineural hearing loss after COVID-19 vaccination. Int J Infect Dis. 2021;113:341–43. DOI: 10.1016/j.ijid.2021.10.025